Nadat we schreven over de herstructurering van de ISO 14001 is nu de ISO 9001 norm ook aan een update toe. Dit jaar verschijnt de nieuwe versie, die we ook wel de ISO 9001:2026 noemen. Het goede nieuws voor jouw organisatie is dat het niet om een complete make-over gaat, want de kern blijft gelijk. Er zijn echter wel aanpassingen die aandacht verdienen. In dit artikel lees je wat er gaat veranderen en wat dit betekent voor jouw gecertificeerd managementsysteem.
We duiken direct in de materie, maar weet je nog niet wat de ISO 9001-norm is? Lees dan even dit artikel.
Waarom een nieuwe ISO 9001 norm?
Normen groeien mee met de ontwikkelingen in de wereld en doordat er nogal veel verschuivingen gaande zijn, is de ISO 9001:2015 inmiddels verouderd. De norm bestaat ruim tien jaar en sindsdien zijn er flink wat veranderingen geweest. Duurzaamheidsbeleid wordt ontwikkeld in raptempo, digitalisering gaat snel en er is een sterkere focus op ethiek. Kansen en risico’s in de wereld vliegen aan je voorbij en daar moet de huidige norm op aansluiten.
De herziening van de norm richt zich niet op het omgooien van de systematiek, maar op het aanscherpen en actualiseren van de bestaande vereisten. De Draft International Standard (DIS) is inmiddels gepubliceerd en dat betekent dat we nu bij de internationale commentaarronde zijn aanbeland. Definitieve publicatie zal volgen in de tweede helft van dit jaar, dus dat is al sneller dan je denkt.
Spoiler: de basisprincipes van kwaliteitsmanagement blijven zoals ze nu ook zijn. Lees hieronder wat er wél gewijzigd gaat worden:
De belangrijkste wijzigingen in ISO 9001:2026
1. Klimaatverandering en duurzaamheid (clausule 4.1 en 4.2)
Organisaties moeten voortaan bepalen of klimaatverandering een relevant issue is binnen hun context en stakeholderanalyse. Dit betekent niet dat elke organisatie een volledig klimaatplan moet hebben, maar wél dat je bewust nadenkt over de impact van klimaatgerelateerde ontwikkelingen op je bedrijfsvoering.
2. Leiderschap, kwaliteitscultuur en ethisch gedrag (clausule 5.1 en 5.2)
De rol van topmanagement in het bevorderen van een kwaliteitsgerichte cultuur en ethisch gedrag wordt uitgebreid. Hoe draagt jouw management actief bij aan die cultuur? Dat moet je voortaan kunnen aantonen via communicatie, voorbeeldgedrag en betrokkenheid bij het kwaliteitsmanagementsysteem.
3. Risico’s én kansen (clausule 6.1)
Waar ISO 9001:2015 al sprak over risicogebaseerd denken, gaat de nieuwe ISO 9001 norm dieper in op kansengebaseerd denken. Risico’s vermijden is niet genoeg, want vanaf 2026 moeten organisaties ook actief kansen benutten en innovatie stimuleren.
4. Wijzigingsbeheer wordt concreter (clausule 6.3)
Er komt een concreter kader voor het plannen en beheersen van wijzigingen in het managementsysteem. Communicatie vooraf, evaluatie tijdens en monitoring achteraf worden belangrijker, dus veranderingen “even doorvoeren” is er straks niet meer bij.
5. Werkomgeving, competentie en kennismanagement (clausule 7)
De paragrafen over de werkomgeving worden uitgebreid. Er komt meer aandacht voor sociale, psychologische en fysieke factoren, zoals werkdruk, discriminatie en fysieke werkomstandigheden. Er wordt meer nadruk gelegd op kennismanagement, inclusief impliciete kennis en technologiegebruik. Ook het borgen van competenties binnen de organisatie wordt herzien binnen de nieuwe norm.
6. Digitalisering en data-integriteit (clausule 7 en 8)
Dit is een opvallende toevoeging: digitalisering wordt expliciet onderdeel van de norm. Software en IT-systemen die onderdeel zijn van je infrastructuur, beheersing van data-integriteit en monitoring van geautomatiseerde processen en AI-toepassingen worden op de voorgrond geplaatst. Werk je met ERP-systemen, dashboards of digitale registraties? Dan moet je kunnen aantonen dat je data betrouwbaar is en dat systemen goed worden beheerd. In een wereld waarin we worden overspoeld met hacks en het openbaren van data is dit geen overbodige luxe.
7. Klanttevredenheid en prestatiedata (clausule 9)
De bronnen voor klanttevredenheidsmeting worden uitgebreid, waarbij nu ook informatie via sociale media meetelt. De managementreview verbreden we met speciale aandacht voor trends op het gebied van leveranciersprestaties, procesprestaties en toekomstige behoeften. Kortom, er komt meer nadruk op datagedreven sturing te liggen.
8. Harmonized Structure (HS)
ISO 9001:2026 volgt de nieuwste versie van de Harmonized Structure. Daarmee sluit de opbouw en terminologie beter aan bij andere ISO-normen als ISO 14001 en ISO 45001.
Van “heb je het ingericht?” naar “werkt het aantoonbaar?”
De grootste verschuivingen kunnen we samenvatten in de auditbenadering. ISO 9001:2015 draaide volledig om de vraag of je jouw processen hebt ingericht en omschreven, terwijl de focus nu verschuift naar iets anders. Namelijk: werkt het aantoonbaar in de praktijk? Een procedure die je goed hebt omschreven is straks onvoldoende. Laat je zien dat processen daadwerkelijk worden gevoeld, doelen worden behaald én je actief streeft naar verbetering? Dan zit je goed!
Wat is de impact op bestaande systemen?
De impact lijkt vooralsnog beperkt te blijven, dus geen revolutie met de ISO 9001:2026. Heb je binnen jouw organisatie je managementsysteem op orde, en evalueer je periodiek, dan zul je niet zwaar getroffen worden. De transitieperiode na publicatie bedraagt drie jaar, wat inhoudt dat je ruim de tijd hebt om aanpassingen door te voeren. Wacht niet langer dan nodig is, want hoe vroeger je inzicht hebt in wat er nog moet gebeuren, des te rustiger de overgang.
Wat kun je nu al doen?
Wacht niet tot de publicatie. Op basis van de huidige DIS-versie kun je al zinvolle stappen zetten, zoals:
Stap 1: doe een gap-analyse. Breng in kaart waar jouw systeem staat en welke punten aangepast moeten worden. Is er extra aandacht nodig voor de kwaliteitscultuur, de digitaliseringsrol of moet klimaatrelevantie juist worden aangepakt?
Stap 2: beoordeel de digitaliseringsimpact. Gebruik je IT-systemen? Heb je geautomatiseerde processen lopen of zijn er AI-toepassingen binnen je kwaliteitsmanagement? Zorg dat je data-integriteit en systeembeheer aantoonbaar op orde zijn.
Stap 3: betrek je management bij de transitie. De nieuwe ISO 9001 norm verwacht dat je management achter kwaliteitscultuur en ethisch gedrag staat. Leiderschap moet je niet alleen formeel borgen, maar ook zichtbaar maken in de praktijk.
Stap 4: stel een transitieplan op. De overgang heeft tijd nodig, dus voorkom last-minute aanpassingen en geef medewerkers de tijd om nieuwe processen en verwachtingen te internaliseren.
Bij cresco-consultancy helpen we organisaties bij dit soort vraagstukken. Of het nu gaat om de eerste gap-analyse of om een volledige begeleiding bij de transitie, we helpen je graag. Houd er ook rekening mee dat de ISO-updates niet op zichzelf staan. De komende jaren zullen ook de ISO 14001 en 45001 worden herzien. Door de nieuwe Harmonized Structure sluit alles feilloos op elkaar, wat integratie eenvoudiger maakt, maar dat betekent wel tijdelijk extra operationele druk.
